Posts from the ‘Pyrgos Land’ Category

Η απίστευτη ιστορία του Ι.Ν. Αγίου Διονυσίου Πύργου!!!!!

Ακριβώς απέναντι από το απρόσωπο μεγάλο κτήριο της πάλαι ποτέ Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ηλείας στον Πύργο στέκει αγέρωχος ένας από τους όμορφους ιερούς ναούς της περιοχής μας. Ένας τόσο μικρός ναός, αλλά με τόσο μεγάλη ιστορία. Δεν είναι άλλος από τον ιερό ναό Αγίου Διονυσίου.

IMG_3380

 

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Διονυσίου στον Πύργο κτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα σε επτανησιακό αρχιτεκτονικό ρυθμό ως μετόχι της Μονής του Αγίου Διονυσίου στις Στροφάδες Νήσους. Βρίσκεται επί της οδού 28ης Οκτωβρίου, απέναντι από το Διοικητήριο. Η ανέγερσή του οφείλεται στην μεταφορά τού ενός βραχίονα του αγίου από τη Ζάκυνθο στον Πύργο. Το καμπαναριό του ναού φέρει έντονα στοιχεία μπαρόκ αρχιτεκτονικής και θυμίζει όχι μόνο τον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου στο Κατάκολο, αλλά σχεδόν όλους τους ναούς των Επτανήσων. 

Σύμφωνα με την παράδοση, Αγαρηνοί πειρατές επέδραμαν στο μικρό νησί των Στροφάδων, όπου βρίσκεται έως και σήμερα η Ιερά Μονή του Αγίου Διονυσίου. Εκεί εφυλάσσετο το σκήνωμα του αγίου, πριν μεταφερθεί στην πόλη της Ζακύνθου. Οι πειρατές έκοψαν το ένα χέρι του Αγίου, το πήραν μαζί τους και το πούλησαν στη Χίο. Εκεί φυλάχθηκε σε μοναστήρι και έπειτα εστάλη πίσω στη Ζάκυνθο. Με τη φροντίδα των Ζακυνθινών του Πύργου, το χέρι του Αγίου ήρθε στο Κατάκολο κι έπειτα στον Πύργο, ώστε να πάρει ο λαός θάρρος ο οποίος πληττόταν πολύ συχνά από επιδημίες πανώλης.

ceb1ceb3ceb9cebfcf83-ceb4ceb9cebfcebdcf85cf83ceb9cebfcf83

 

Η Ζάκυνθος εορτάζει τον πολιούχο της στις 24 Δεκεμβρίου, οπότε τιμά τη μεταφορά του σκηνώματος από τις Στροφάδες στο νησί, το 1717. Ωστόσο, η επίσημη εορτή του αγίου είναι στις 17 Δεκεμβρίου, οπότε ο άγιος εορτάζεται πανηγυρικά τόσο στη Ζάκυνθο όσο και στον Πύργο και στο Κατάκολο.

IMG_3379

Ο Άγιος Διονύσιος γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1547 και πήρε το όνομα Δανιήλ. Τον βάπτισε μάλιστα ο Άγιος Γεράσιμος της Κεφαλλονιάς, το διάστημα που ο τελευταίος έζησε στη Ζάκυνθο. Το 1577 πηγαίνοντας στους Άγιους Τόπους, ο Δανιήλ έγινε επίσκοπος Αίγινας με το όνομα Διονύσιος και κράτησε αυτή τη θέση έως το 1579. Ο Άγιος Διονύσιος εκοιμήθη το 1622 στη Ζάκυνθο σε ηλικία 75 ετών και σύμφωνα με επιθυμία του η ταφή του έγινε στις Στροφάδες νήσους. Όταν μετά από τρία χρόνια έγινε εκταφή το λείψανο του βρέθηκε άθικτο και χάρη σε αυτό το δείγμα αγιοσύνης η εκκλησία μας τον ανακήρυξε ως άγιο το 1733. Βέβαια οι Ζακυνθινοί τον τιμούσαν ως άγιο πολύ νωρίτερα.

Ο Ιερός Ναός Αγίου Διονυσίου στη Ζάκυνθο ανεγέρθηκε το 1948! 

199388-agios dionysios

 

Η άγνωστη ιστορία του 1ου Γυμνασίου Πύργου: Το άρθρο που έγινε επιτυχία!!!

       Η άγνωστη ιστορία του 1ου Γυμνασίου Πύργου! Αυτός ήταν ο τίτλος που επέλεξα να δώσω χωρίς δεύτερη σκέψη στο άρθρο που συνέταξα στις 25 Ιανουαρίου του 2014 και δημοσίευσα στο παρόν ιστολόγιο! Λίγα λόγια με μεγάλη σημασία για αυτή την τοποθεσία, για αυτό το εκπαιδευτικό ίδρυμα του τόπου μας, που έχει περάσει από … σαράντα κύματα και μαζί και οι μαθητές του, μεταξύ των οποίων μερικές από τις πλέον σπουδαίες προσωπικότητες που έχει γεννήσει η Ηλειακή γη!

       Ψάχνοντας λίγο σε μερικά από τα βιβλία ιστορίας του Πύργου στη δημοτική βιβλιοθήκη, αλλά και στην ιστοσελίδα του ίδιου του σχολείου, μπορεί κανείς να βρει τόσο ενδιαφέρουσες πληροφορίες! Κάπως έτσι σκέφτηκα, έψαξα, βρήκα και εν τέλει συνέταξα αυτό το άρθρο. Το οποίο στην αρχή έλαβε μιας σχετικά καλής αναγνωσιμότητας με μερικές δεκάδες αναγνώστες. Μα η μεγάλη έκρηξη ήρθε στις 23 Ιουνίου, 5 μήνες ακριβώς μετά τη δημοσίευσή του. Δεν ξέρω ποιος, πως και πότε, αποφάσισε να αναρτήσει σε κάποια ιστοσελίδα το εν λόγω άρθρο αναδημοσιεύοντάς το με τον τρόπο που το είχα γράψει, με τον ίδιο τίτλο και την ίδια φωτογραφία. Και τότε σχεδόν σύσσωμες οι ιστοσελίδες του Πύργου το αναδημοσίευσαν, την ίδια μέρα κιόλας!

patrisnews.com

ilialive.gr

iliaoikonomia.gr

newlifestyle.gr

1ki1newsdytikiellada.blogspot.com

pyrgospress.blogspot.com

myblogs.gr

Αυτά τα ιστολόγια και ιστοσελίδες είναι μόνο μερικές από αυτές που πήραν το άρθρο μου και το έκαναν να αναγνωσθεί από όλους αυτούς που αγαπούν τον τόπο μας, που αναζητούν την ιστορία του και ρουφούν κυριολεκτικά κάθε χρήσιμη πληροφορία που αφορά το παρελθόν μας ως γενέτειρα γη των Ολυμπιακών Αγώνων! Και μαζί ήρθε και η απίστευτη επισκεψιμότητα του δικού μου blog, όπου το εν λόγω άρθρο διάβασαν αρκετές εκατοντάδες άνθρωποι.

Από την πλευρά μου δεν μένει παρά να ευχαριστήσω από τα βάθη της καρδιάς μου όχι μόνο όλους όσους ενδιαφέρθηκαν και διάβασαν το άρθρο μου αυτό, αλλά και όλους εκείνους που πήραν το άρθρο μου, το αναδημοσίευσαν, έγραψαν την πηγή τους και το έδωσαν ώστε να μεταλαμπαδευτεί η γνώση της ιστορίας του τόπου μας!!!

Η στήλη Pyrgos Land του blog μου είναι στη διάθεση όλων των ενδιαφερόμενων για όλα όσα κάποτε ερεύνησα, διάβασα, ρώτησα και βρήκα και αποφάσισα να τα μοιραστώ με όλο τον Κόσμο!

Σας ευχαριστώ πολύ όλους από καρδιάς και σας υπόσχομαι πως το μέλλον κρύβει εκπλήξεις……

Δεχθείτε τα χαιρετίσματά μου από μια γωνιά της γαλλικής, αλπικής γης!

Με εκτίμηση

Διονύσης Δ. Λιανός

MSc στη Νεότερη Ελληνική Ιστορία

Διδάσκων Ελληνικής Γλώσσας και Ιστορίας, Γενεύη

Εικόνα

 

Αρχαία Ολυμπία: οι πρώτες ανασκαφές και το πρώτο μουσείο στη Μεσόγειο

           Το πρόβλημα της προστασίας των αρχαιοτήτων έχει περίπου την ηλικία του νεοελληνικού κράτους. Μαζί με κείνα της ανεύρεσης και διάσωσης, ειδικά η διαφύλαξη, ήταν πάντα «εθνικό ζήτημα». Σε διαρκή εκκρεμότητα, όμως, για οικονομικούς λόγους. Τα πρώτα αρχαιολογικά  ευρήματα στην Ελλάδα στεγάζονταν σε δημόσια κτίρια, σχολεία, εκκλησίες, νοικιασμένα σπίτια και καταστήματα. Στους κρατικούς προϋπολογισμούς από τον 19ο αιώνα, αναγράφονταν ποσά για ενοίκια κτισμάτων (ακόμη και υπογείων), όπου φυλάσσονταν αρχαιότητες σε ονομαστές ιστορικές περιοχές (Μυκήνες, Τανάγρα, Δελφοί, Μύκονος κ.ά.). Στις εκκλήσεις των αρχαιολόγων του 19ου αιώνα επαναλαμβάνονται συνεχώς διαπιστώσεις της μορφής: «Επειδή το οίκημα (της φύλαξης) είναι ακατάλληλον κ.λπ., παρακαλούμεν το υπουργείον, όπως μεριμνήσει διά τα δέοντα…».

Εικόνα

          Τα ευρήματα στην αρχαία Ολυμπία (1875-1881), εντυπωσιάζοντας και τροφοδοτώντας τον παγκόσμιο θαυμασμό, με κορυφαίο τον Ερμή του Πραξιτέλους, είχαν καλύτερη τύχη. Χάρη στους Γερμανούς, που έκαναν τις πρώτες συστηματικές ανασκαφές, και τον Ανδρέα Συγγρό. Εκεί κτίστηκε (1883-1886) το πρώτο μουσείο κοντά σε ανασκαφή, με σκοπό να στεγάσει τα ευρήματά της. Ήταν το μοναδικό του είδους του σε ολόκληρο τον μεσογειακό χώρο.

Εικόνα

           Σύμφωνα με τον πρώτο αρχαιολογικό οδηγό της Ολυμπίας, που κυκλοφορούσε μετά τα εγκαίνια (Μάιος 1887) «το μουσείον ωκοδομήθη τω 1886 κατά σχέδια των καθηγητών Adler και Dorpfeld, δαπάναις του Α. Συγγρού. Εδαπανήθησαν 220 χιλ. δρχ. Η εκτέλεσις εγένετο υπό του Γερμανού αρχιτέκτονος Siebold. Η είσοδος κοσμείται διά δύο κιόνων δωρικού ρυθμού κατά το πρότυπον του ναού Διός. Το εσωτερικόν διαιρείται εις τέσσαρεις κυρίους χώρους: εις την μεγάλην κεντρικήν, εις την αίθουσαν του Ερμού και εις δύο πλαγίους πτέρυγας…».

       Από την πρώτη σελίδα του οδηγού σημειώνεται, μαζί με τη γενική περιγραφή: «Διαρκώς εν Ολυμπία διαμένει ο βοηθός Εφορείας Π. Βουλισμάς όστις εν τω Μουσείω κατοικών μετ’ άλλου προσωπικού επιτηρεί τα εν τω Μουσείω και κατά χώραν αρχαία μνημεία…».

      Το μουσείο κτίστηκε στους πρόποδες του βουνού Δρούβα σε ένα σημείο που δεσπόζει στον αρχαιολογικό χώρο. Σύμφωνα με την τυπική περιγραφή είναι ισόγειο κτίσμα νεοκλασικού ρυθμού (με συνολική επιφάνεια 1.200 τ.μ. και ο όγκος του περίπου 7.000 κυβικά μέτρα). Στέγαζε το σύνολο των ευρημάτων που είχαν έρθει στο φως: «130 αγάλματα ή ανάγλυφα μαρμάρινα, 13.000 εκ χαλκού αντικείμενα, 6.000 νομίσματα, 400 επιγραφαί, 1.000 πλίνθινα αντικείμενα, 40 μνημεία» και ο κατάλογος συνεχιζόταν. «Τοιαύτη ήτο η καταπληκτική των εξερευνητών λεία», όπως σημειώνεται εκείνη την εποχή.

Εικόνα

     Το 1923 διαπιστώθηκε καθίζηση του εδάφους και πάρθηκαν μέτρα στήριξης του οικοδομήματος. Περισσότερο κινδύνευε ο Ερμής, που μεταφέρθηκε σε ιδιαίτερο οικίσκο εκτός του μουσείου. Το 1931 πραγματοποιήθηκε προσθήκη νέου χώρου, στη βόρεια πλευρά του κτιρίου, για τον Ερμή. Το 1954 έπαθε σημαντικές φθορές από σεισμό κι έναν χρόνο μετά έγινε εκτεταμένη σωστική παρέμβαση στο εσωτερικό του κτιρίου.

       Το 2002 διαμορφώθηκε το μουσείο όπως είναι σήμερα εν όψει των Ολυμπιακών. Υποτίθεται ότι από τότε που κτίστηκε το Νέο Μουσείο (1982) και το παλιό επαναλειτούργησε ως Μουσείο Ιστορίας των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν καλά φυλασσόμενο, λόγω και του ολυμπιακού χαρακτήρα του.

Η οικονομική βοήθεια από τους Κάιζερ και Συγγρό

 

         Οι ανασκαφές στην Ολυμπία είχαν αρχίσει το 1875 και «επί εξ αλλεπάλληλα έτη, από του Οκτωβρίου μέχρι του Μαΐου, 300 εργάται ειργάζοντο εις το κολοσιαίον τούτο έργον». Η αυτοκρατορική Γερμανία δαπάνησε για το έργο 800.000-900.000 χρυσά φράγκα. «Ένεκα της γενναιότητος του αυτοκρατορικού πρίγκηπος (κατοπινού Κάιζερ Γουλιέλμου) δι’ επιχείρησιν όλως επιστημονικήν, εξ ης ουδέ εν μνημείον διά τα μουσεία αυτής έλαβεν».

         Το τελευταίο δεν ήταν απολύτως ακριβές, αφού οι Γερμανοί εξασφάλιζαν το δικαίωμα να πάρουν, εκτός από αντίγραφα, τα διπλά και πολλαπλά ανασκαφικά ευρήματα, όπως και έγινε λίγο αργότερα (1885). Αλλά αυτό που είχε σημασία είναι ότι ακόμη και σήμερα, όταν οι αρχαιολόγοι μιλούν για κείνο το τεράστιο έργο, το αξιολογούν με άριστα σε όλους τους τομείς.

       Το έργο έγινε δυνατό μετά από συμφωνία μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και της Γερμανίας το 1875. Είχαν προηγηθεί διαβουλεύσεις μερικών χρόνων, μετά από εκδήλωση σχετικής επιθυμίας του Γερμανού διαδόχου. Ο τελευταίος υπήρξε μαθητής του περίφημου αρχαιολόγου και ιστορικού Ερνέστου Κουρτίου (Ernst Curtius-φώτο) που ήταν και ο συντονιστής των ανασκαφών.

Εικόνα

         Στην πορεία των ερευνών και με το πλήθος των ευρημάτων, που κατέπλησσαν διεθνώς, πρόβαλλε επιτακτικά η ανάγκη για την ανεύρεση στέγης. Έτσι, μετά από υπόδειξη του βασιλιά Γεωργίου Α’, έσπευσε το 1879 ο Ανδρέας Συγγρός να διαθέσει το απαιτούμενο ποσό. Ήταν η εποχή που ο χρυσοκάνθαρος τραπεζίτης έφερε το στίγμα του «λαυριοφάγου». Όπως έλεγαν τότε πολλοί ήθελε να ξεπλύνει τις αμαρτίες του για το «γδύσιμο» χιλιάδων μικροεπενδυτών με τη «φούσκα» των μετοχών του Λαυρίου.

Ελληνογερμανική συμφωνία

     Η ελληνογερμανική συμφωνία για τις ανασκαφές στην αρχαία Άλτι αντιμετωπίστηκε αρχικώς με καχυποψία. Όπως σημειώνει Γάλλος αρχαιολόγος της περιόδου εκείνης, «η ανάμνησις του λόρδου Έλγιν είναι εκ των πραγμάτων των δυσκόλως λησμονουμένων υπό του λαού. Έπρεπεν ωσαύτως επί πολύ να διαγωνισθώσιν προς τους ισχυρογνώμονας εκείνους πατριώτας, οίτινες ενόμιζον όλως ανάρμοστον να αφήσωσι τοις ξένοις την φροντίδα να ανασκάψωσιν τα αριστουργήματα της αρχαίας Ελλάδος».

 Εικόνα

Πρότυπο για κατοπινές έρευνες

          Η σύμβαση για την Ολυμπία σηματοδότησε την αρχή μεγάλων αρχαιολογικών επιχειρήσεων. Αποτέλεσε πρότυπο για ανάλογες παραχωρήσεις. Αμέσως μετά την υπογραφή η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή (είχε συγκροτηθεί από το 1846) κατέθεσε παρόμοιο σχέδιο για ανασκαφές στους Δελφούς. Οι όροι που συμφωνήθηκαν ήταν ευνοϊκότεροι για την Ελλάδα. Παρέμειναν στην ιδιοκτησία της όλα τα ευρήματα, χωρίς την υποχρέωση παραχώρησης των διπλών ή όμοιων αντικειμένων. Ακολούθησαν παρόμοιες με την Αμερικανική Σχολή (1882), τη Βρετανική Σχολή (1886) κ.ά.

Εικόνα

Οι μαρμαρένιες βρύσες του Πύργου!!!

      Λίγα χιλιόμετρα από την ιερά Άλτι της Ολυμπίας, υπάρχει μια πόλη που αγωνίζεται διαχρονικά να διασωθεί από την κακή της μοίρα. Πρόκειται για μια πόλη των 40 περίπου χιλιάδων κατοίκων, κτισμένη πάνω σε επτά λόφους και με ιστορία αθόρυβη, αλλά σπουδαία. Σας καλωσορίζουμε σε κάποια από τα πιο αθόρυβα μνημεία του Πύργου Ηλείας.

 

Στον Πύργο του β’ μισού του 19ου αιώνα:

Ο Πέτρος Αυγερινός και οι κρήνες

         Τριάντα περίπου χρόνια μετά την ανεξαρτησία της Ελλάδας, οι κάτοικοι του Πύργου εκλέγουν τον Πέτρο Αυγερινό, γόνο μεγάλης οικογένειας της περιοχής, στη θέση του δημάρχου. Ο Πέτρος Αυγερινός αναδεικνύεται εντέλει σε έναν από τους πιο ικανούς και φωτισμένους ανθρώπους που πέρασαν από το δημαρχιακό θώκο τής πόλης του Πύργου από το 1834, οπότε συστάθηκαν οι πρώτοι δήμοι στην Ελλάδα, έως και τις μέρες μας. Ο Πέτρος Αυγερινός γεννήθηκε στον Πύργο και διετέλεσε δήμαρχος Λετρίνων[1] από το 1868 έως το 1889, πιθανόν με μια πολύ μικρή διακοπή.

       Στις 22 Σεπτεμβρίου 1878 ο Δήμαρχος Πέτρος Αυγερινός προσκαλεί το μηχανικό Αλ Στρέιτ να έρθει στην πόλη του Πύργου και να κοστολογήσει  την κατασκευή της σιδηροδρομικής σύνδεσης τής πόλης με το Κατάκολο (Σ.Π.Κ.). Παράλληλα, εισηγείται στο Δημοτικό Συμβούλιο τον προϋπολογισμό τού κόστους κατασκευής του πρώτου δημοτικού σιδηροδρόμου στη χώρα (!), της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής στην Ελλάδα εκτός Αττικής, τη σύνδεση δια σιδηροδρόμου του Πύργου με το λιμάνι του Κατακόλου. Τον Ιανουάριο του 1882 ξεκινά η κατασκευή της γραμμής και το έργο ολοκληρώνεται μέσα σε λίγους μήνες. Την ώρα που ο Πύργος είχε δικό του σιδηρόδρομο, ετίθετο στην Αθήνα ο θεμέλιος λίθος της σιδηροδρομικής ένωσης της πρωτεύουσας με την Πελοπόννησο. Το Φεβρουάριο του 1883 φθάνει στην πόλη του Πύργου ο Βασιλιάς Γεώργιος Α’ και εγκαινιάζεται η γραμμή ως τοπικός ατμοκίνητος τροχιόδρομος (τραμ).

Image

           Έξι χρόνια αργότερα, ο Πέτρος Αυγερινός διαθέτει 200 χιλιάδες δραχμές για την έναρξη των εργασιών κατασκευής της νέας πετρόκτιστης Δημοτικής Αγοράς στην πόλη, οι οποίες ξεκίνησαν ένα χρόνο αργότερα, και αφότου η Αγορά είχε σχεδιαστεί από τον περίφημο αρχιτέκτονα της εποχής, Έρνεστ Τσίλλερ. Ερχόμενος ο Τσίλλερ στην πόλη, καλείται και σχεδιάζει όχι μόνο τη Δημοτική Αγορά, αλλά και τον Ιερό Ναό Αγίου Αθανασίου, δωρεά του Ιωάννη Λιούρδη, το Σταθμό του ΣΠΚ και, τέλος, το πρώτο μεγάλο νοσοκομείο της περιοχής, το Μανωλοπούλειο, δωρεά του σταφιδέμπορα Αθανάσιου Μανωλόπουλου.

Image

        Την ίδια περίοδο, ο Αυγερινός ιδρύει τη πρώτη φιλαρμονική της πόλης, τη «Φιλαρμονική Σχολή Πύργου» (1874) η οποία προσκλήθηκε από την επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 1896 να παιανίσει στο Παναθηναϊκό Στάδιο κατά την τελετή έναρξης, αλλά και κατά τη διάρκεια των Αγώνων στις πλατείες των Αθηνών. Τα έξοδα του μουσικοδασκάλου και της στέγασης του κτιρίου τα πλήρωσε από τον μισθό του ο ίδιος ο δήμαρχος.

Οι μαρμάρινες κρήνες του Πύργου

 Image

         Το 1985 η ΔΕΥΑ Πύργου τοποθετεί μια κρήνη, η οποία φέρει πάνω της ένα ανάγλυφο φτερωτό ψάρι και μια τρίαινα. Η κρήνη είναι τοποθετημένη επί της Πλατείας Αυγερινού. Τυχαίο??

Image

          Εκατόν είκοσι περίπου χρόνια νωρίτερα, το Φθινόπωρο του 1868, ύστερα από πρωτοβουλία του δημάρχου Πέτρου Αυγερινού, τοποθετούνται στις πλατείες του Πύργου κρήνες με τρεχούμενο νερό για να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες περιοίκων και περαστικών. Μόνο που οι κρήνες αυτές είναι περίτεχνες και έως σήμερα κοσμούν τις ίδιες πλατείες της πόλης.

Image

         Οι πιο λιτές κρήνες βρίσκονται στην Πλατεία Νικάκη (βλ. φώτο παραπάνω), στη μικρή πλατεία πλησίον του Ιερού Ναού Αγίου Σπυρίδωνα, στην Πλατεία Τάκη Δόξα (ή Δικαστηρίων) και στην περιοχή της Δεξαμενής[2]. Όλες τους έχουν τη μορφή κίονα χωρίς ραβδώσεις και σε χαμηλό ύψος βρίσκεται το στόμιο απ’ όπου έρεε το νερό. Οι άνω απολήξεις τους θυμίζουν μινωικά κιονόκρανα, όπου ο άβακας είναι απλός και καμπυλωτός. Στην περίπτωσή μας, ο άβακας είναι σχετικά χαμηλός και με ενός είδους γλωσσωτό κόσμημα.

Image

Image

Image

          Η κρήνη τόσο στο παλιό Νοσοκομείο όσο κι εκείνη στην Πλατεία Νικάκη είναι οκταγωνικές, μιμούμενες πεσσούς. Εντούτοις, εκείνη του Νοσοκομείου έχει την ιδιαιτερότητα του κοσμήματος στην κορυφή της. Μια μικρή παράσταση αποτελούμενη από τέσσερις ιχθύες από το στόμα των οποίων εξερχόταν το νερό κάνει τη διαφορά και κάνει την κρήνη ενδιαφέρουσα. Με τις δε ουρές τους φαίνεται να στηρίζουν μια σφαίρα από την κορυφή της οποίας εξέρχεται ένας μικρός σωλήνας που θα έδινε στην κρήνη τη μορφή συντριβανιού. Εν τω μεταξύ, το νερό εξερχόταν και από το κάτω μέρος του κίονα, όπου τα στόμια είχαν τη μορφή λεοντοκεφαλής.

Image

Image

               Ιδιαίτερη μνεία όμως οφείλουμε να κάνουμε στην κρήνη, η οποία βρίσκεται στη συμβολή των οδών  Αναπαύσεως, Κοκκώνη, Πολυτεχνείου και Λαμπετίου και είναι λίγα μέτρα μακριά από το Ά Κοιμητήριο Πύργου. Εδώ, η κρήνη έχει τη μορφή στήλης, σαν αρχαία αναθηματική στήλη, η οποία φέρει ένα διακριτικό κιονόκρανο δωρικού ρυθμού και επάνω σε αυτό βρίσκεται ένα αγγείο δίχως λαβές και στολισμένο στη βάση του με φύλλα. Από τη μια πλευρά του αγγείου φαίνεται να κρέμεται ένα κομμάτι ύφασμα, το οποίο ακολουθεί προσεκτικά τις καμπύλες του αγγείου. Στην εμπρός πλευρά της στήλης, υπάρχει επιγραφή “ΤΟΙΣ ΔΙΑΒΑΤΑΙΣ”. Η εν λόγω κρήνη φαίνεται πως συνδυάζεται με τη διαδικασία της ταφής και το κοντινό κοιμητήριο. Αυτό στηρίζεται στη μορφή της ως αναθηματική στήλη, στα φτερά γύρω από έναν κύκλο πάνω από την επιγραφή και στο αγγείο το οποίο θα μπορούσε να μας θυμίσει νεκρικό αγγείο.

Image

Image

              Τη χρονολόγηση των κρηνών μπορούμε να την κάνουμε με ακρίβεια, χάρη στις επιγραφές τους. Στις κρήνες των Δικαστηρίων και του Άγιου Σπυρίδωνα δεν  μας σώζεται καμιά επιγραφή. Τόσο στην κρήνη της Πλατείας Νικάκη όσο και σε εκείνη της Δεξαμενής, υπάρχει η επιγραφή “ΕΠΙ ΔΗΜΑΡΧΟΥ Π.Δ. ΑΥΓΕΡΙΝΟΥ  1869”. Στη “μαρμαρένια βρύση” μάλιστα η επιγραφή είναι πιο ευανάγνωστη από κάθε άλλη. Στο πίσω μέρος της κρήνης στο Μανωλοπούλειο Νοσοκομείο υπάρχει η επιγραφή “ΔΑΠΑΝΑΙΣ Δ.Χ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ Π.ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΥ 1868”. Στο εμπρός μέρος της φέρει την επιγραφή “ΕΠΙ ΔΗΜΑΡΧΟΥ” και το υπόλοιπο είναι σβησμένο, αλλά ο τύπος της επιγραφής είναι ο ίδιος με εκείνες στη Δεξαμενή και στην Πλατεία Νικάκη. Στη δε περίτεχνη κρήνη κοντά στο Κοιμητήριο μας σώζεται ευανάγνωστη η επιγραφή “ΔΑΠΑΝΗ ΠΕΤΡΟΥ Δ. ΑΥΓΕΡΙΝΟΥ ΤΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΛΕΤΡΙΝΩΝ 1875”. Από ό,τι φαίνεται, η τελευταία είναι η νεότερη εξ όλων στην πόλη και φέρει διαφορετική επιγραφή από τις υπόλοιπες.

Image

       Η πόλη του Πύργου διαθέτει αυτά τα πραγματικά κοσμήματα σε κάθε της γωνιά. Και τούτα αποτελούν, αναμφίβολα, τμήμα της ιστορίας μας. Μόνο που οι περισσότεροι αγνοούν αυτά τα μνημεία. Τα οποία, μπορεί σήμερα να αποτελούν διακοσμητικά στοιχεία της πόλης, εντούτοις όταν τοποθετήθηκαν ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα, καθότι η πόλη για πρώτη φορά υδροδοτήθηκε συστηματικά από πηγή εκτός Πύργου[3]. Κλείνουμε με την ελπίδα μια μέρα όλο και περισσότερος κόσμος να δίνει την προσοχή που αξίζει σε αυτά τα μικρά αλλά σπουδαία μνημεία της ολυμπιακής γης.

Image

Η έρευνα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά από τον Διονύση Λιανό στο φύλλο της 4ης Μαρτίου 2012, στην εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ Πύργου. 

Έρευνα

Διονύσης Λιανός


[1]    Ο δήμος που συστάθηκε το 1834 με πρωτεύουσα τον Πύργο και περιελάμβανε ορισμένα χωριά γύρω από αυτόν, λεγόταν Δήμος Λετρίνων. Το όνομα διατηρήθηκε έως και τη δεκαετία του 1980, οπότε άλλαξε σε Δήμος Πύργου. Λέτρινα ήταν αρχαίος οικισμός μεταξύ του σημερινού Πύργου και του Κατακόλου.

[2]    Η θέση που βρίσκεται η ιστορική κρήνη στην περιοχή της Δεξαμενής έχει ονομαστεί από τους ντόπιους “μαρμαρένια βρύση”.

[3]    Επί δημαρχίας Π. Αυγερινού, ο Πύργος υδροδοτήθηκε με καθαρό νερό από την πηγή Βόλα Λαμπετίου, λίγα χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης.

Pyrgos Land: Η άγνωστη ιστορία του 1ου Γυμνασίου Πύργου!

         Η συνοικία που απλώνεται από το Σταθμό του ΟΣΕ έως την Πλατεία Ανδριάρα, στα παλιά τα χρόνια ονομαζόταν Ετιά. Η περιοχή ρυμοτομήθηκε επί δημαρχίας Μπελούση – κατά τον Μεσοπόλεμο. Σε αυτή την περιοχή ο Αντώνιος Μπελούσης σχεδίαζε να δημιουργηθεί μεγάλη πλατεία. Αντ’ αυτού, ανεγέρθηκε εκεί  επί Κυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου το Κλασικό Γυμνάσιο Πύργου.

      Το κλασσικό Γυμνάσιο, μετέπειτα Αρρένων χτίστηκε (πρώτο κτήριο) το 1931-32, επί πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου και Υπουργού Παιδείας Γεωργίου Παπανδρέου, με δήμαρχο Πύργου τον Διονύσιο Κορκολή. Το εν λόγω σχολείο αποτελεί μνημείο του μοντέρνου κινήματος, το οποίο ανεγέρθη στα πλαίσια του γνωστού πρωτοποριακού προγράμματος ανέγερσης σχολικών κτιρίων του 1930, από τον αρχιτέκτονα Ν.Κακούρη.

Image

   Έγινε στην πλατεία Ετιάς, μετά από τροποποίηση του σχεδίου πόλης και απαλλοτριώσεις ιδιοκτησιών, μεταξύ των οποίων και του οικοπέδου των καθολικών, επειδή δε η οδός Ξάνθου διέσχιζε το προαύλιο του γυμνασίου και χώριζε το Γυμναστήριο (που έγινε λίγο αργότερα) από το κυρίως κτίριο, έγινε κατάργηση του δρόμου στο συγκεκριμένο σημείο και επίσης έγινε  δωρεά οικοπέδου του Σπύρου Χρυσανθόπουλου προς την πόλη.

        Πλησίον του Γυμνασίου, δόθηκε το όνομα του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου στο δρόμο που ενώνει την Οδό Υψηλάντου με την Οδό Ζακύνθου. Υπουργός Παιδείας τότε ήταν ο Πυργιώτης Κωνσταντίνος Γόντικας. Απέναντι από το Γυμνάσιο ανεγέρθηκε λίγο αργότερα το Γαλλικό Ινστιτούτο του Πύργου.

        Στα χρόνια που ακολούθησαν πήρε την οριστική του μορφή με την κατασκευή προσθηκών και την μεταφορά λυομένων αιθουσών στο χώρο του προαυλίου. Από το 1976 συστεγάστηκε με το 1ο Ενιαίο Λύκειο Πύργου  και το Εσπερινό Γυμνάσιο-Λύκειο Πύργου  «Γιάννης Ζαπάντης»  ως το Φεβρουάριο του 2008. Από τότε βρίσκεται σε λυόμενες αίθουσες στο χώρο πίσω από το 6ο Δημοτικό Σχολείο Πύργου , εξαιτίας των ζημιών που προκάλεσε ο σεισμός της 27ης Οκτωβρίου του 2007. Το 1ο Γυμνάσιο αναγκάστηκε να λειτουργήσει προσωρινά σε απογευματινό  ωράριο για λίγους μήνες στις αίθουσες του 1ου Λυκείου και μετά  μεταφέρθηκε προσωρινά στον προαναφερόμενο χώρο. Πριν λίγα χρόνια, το αρχικό κτίριο του πρώτου Γυμνασίου – Λυκείου Πύργου κατεδαφίστηκε οριστικά αφήνοντας ένα ανεκπλήρωτο κενό στην αρχιτεκτονική ιστορία της πόλης. Σήμερα, στην ίδια θέση, ανεγείρεται ένα καινούριο σχολείο για να φιλοξενήσει ξανά τους μαθητές….

Ο … πύργος του Πύργου!!!!

Βιομηχανική Ιστορία του Πύργου

 Εργοστάσιο ΔΗΜΗΤΡΑ

Image

Έρευνα:  Διονύσης Δ. Λιανός

      Από όταν ήμουν μικρός με εντυπωσίαζε το μεγαλύτερο πιθανόν παλιό κτίριο στην πόλη μας. Εκείνο που ενσαρκώνει καλύτερα από κάθε άλλο το όνομα της πόλης, Πύργος! Εκείνο που δεσπόζει λίγο παραπάνω από το Σταθμό του ΟΣΕ και επιβίωσε κατά μεγάλο μέρος από το χρόνο και φυσικά από τους σεισμούς του 1993.

       Η δεκαετία του 1920 σημαδεύεται στον Πύργο Ηλείας από μια εξαιρετική βιομηχανική ανάπτυξη. Κατά κύριο λόγο ντόπιοι ιδρύουν στην περιοχή μεγάλα εργοστάσια επεξεργασίας και παραγωγής ζυμαρικών, πάγου, τσιγάρων, οίνου, τουρσιού και σταφίδας! Το 1931 μάλιστα συστήνεται και Σύνδεσμος των Βιομηχάνων του Πύργου.

       Το 1925 ο Αδάμης Αδαμόπουλος, ο Θεόδωρος Πάσχος και οι Αφοί Μελενίκου ιδρύουν τον τετραώροφο – αρχικά – κυλινδρόμυλο ΔΗΜΗΤΡΑ στο σημείο που υπάρχει έως σήμερα το εγκαταλελειμμένο κτίριο, στο οικοδομικό τετράγωνο που περικλείεται από τις οδούς Εθνικής Αντιστάσεως, Γυμνασιάρχου Δούκα, Παπαφλέσσα και Θεμιστοκλέους. «Ψυχή της Δήμητρας όμως είναι ο Θεόδωρος Πάσχος, ο οποίος με την προσωπικότητά του, τον ακέραιο χαρακτήρα του, το κύρος του στην κοινωνία κατάφερε να τοποθετήσει τη Δήμητρα ανάμεσα στις καλύτερες αλευροβιομηχανίες της χώρας. Η Δήμητρα για εκείνον ήταν σκοπός ζωής», μας λέει η κυρία Ρούλη Πάσχου, κόρη του Θεόδωρου Πάσχου, η οποία σήμερα ζει στη Γενεύη της Ελβετίας.

           Το 1927 ή το 1928 ξεσπά πυρκαγιά, αλλά με δάνειο το κτίριο ξανακτίζεται άμεσα και προστίθενται στο αρχικό οικοδόμημα άλλοι δύο όροφοι. Τότε ο κυλινδρόμυλος άλεθε ως και 70 τόνους αλεύρι ημερησίως! Το ίδιο έτος η εταιρεία επεκτείνεται και στην παραγωγή πάγου με ψυκτικά μηχανήματα που ήρθαν για πρώτη φορά στον Πύργο καθιστώντας την έτσι τη πρώτη βιοτεχνία πάγου στην περιοχή.

      Τρία χρόνια αργότερα ιδρύεται στην πόλη τη Μακαρονοποιία ΑΛΦΕΙΟΣ, ως θυγατρική της Δήμητρας και ξεκινά να λειτουργεί με αυτό το καθεστώς. Αργότερα, η εταιρεία θα ονομάζεται  «Δήμητρα – Αλφειός» όπου περιελάμβανε τον κυλινδρόμυλο – μακαρονοποιία – ψυγεία και παγοποιείο. Όταν η εταιρεία διευρύνθηκε, τα κτίριά της κατέλαβαν όλο το οικοδομικό τετράγωνο που καταλαμβάνουν τα ερείπια ώς και σήμερα.  Η κ. Δήμητρα Σιδέρη αναφέρει πως πριν τα μέσα του 20ού αιώνα, η ΔΗΜΗΤΡΑ ΑΕ είχε νοικιάσει το οικόπεδο τής οικογένειάς της, στο σημείο που σήμερα βρίσκεται η ΚΑΒΑ – ΚΑΦΕΚΟΠΤΕΙΟ ΣΙΔΕΡΗ στη γωνία Πατρών και Γυμνασιάρχου Δούκα. “Όταν παντρεύτηκα, θυμάμαι στο παλιό κτίριο που υπήρχε πριν κτίσουμε τη δεκαετία του ’60 τη σημερινή πολυκατοικία, τις γυναίκες τής εταιρείας να κάθονται κάτω και να ράβουν τα τσουβάλια. Το εργοστάσιο δεν πέταγε τα φθαρμένα λινατσένια τσουβάλια αλλά έβαζε τις γυναίκες να τα ράβουν ώστε να ξαναχρησιμοποιηθούν”. Σύμφωνα με την κ. Σιδέρη, ο μεγαλύτερος εχθρός των τσουβαλιών δεν ήταν το πέρασμα του χρόνου, αλλά τα ποντίκια που τα έτρωγαν! Εντούτοις, η ΔΗΜΗΤΡΑ είχε και άλλα κτίρια στην πόλη, όπως εκείνο απέναντι από το Σταθμό του ΟΣΕ, όπου σήμερα στεγάζεται γνωστό κλαμπ. Πρόκειται για διώροφο, πέτρινο κτίριο, χαρακτηριστικό δείγμα όψιμου νεοκλασικισμού του 20ού αιώνα. Σε εκείνο το κτίριο (πιθανόν του 1920) παρασκευάζονταν τα ζυμαρικά της εταιρείας, με τα οποία προμήθευε όλη τη Δυτική Ελλάδα ώς και την Κέρκυρα!

Image

        Ο Γεώργιος Γεωργόπουλος γράφει ότι “η επιχείρηση αυτή με υπερσύγχρονα κτίρια και εγκαταστάσεις μεγάλης δυναμικότητας παρήγε όλα τα είδη των αλεύρων και ζυμαρικών” και πως ο αλευρόμυλος των Πάσχου – Αδαμόπουλου ήταν ο πρώτος συστηματικός. Μέσα στους χώρους του εργοστασίου λέγεται πως υπάρχει μεγάλη γεώτρηση για τις ανάγκες του μύλου, η οποία μάλιστα έβγαζε μεγάλα αποθέματα νερού όσο λειτούργησε η εταιρεία. Εν τω μεταξύ, η κ. Σιδέρη μάς λέει ότι όταν δούλευε ο μύλος στη ΔΗΜΗΤΡΑ, όλη η περιοχή τής πόλης έτρεμε σαν να γινόταν σεισμός!

              Μαρτυρίες παλιών Πυργιωτών κάνουν λόγο για περίπου 200 οικογένειες, οι οποίες ζούσαν από το εργοστάσιο την περίοδο ακμής του, ενώ άλλες πηγές αναφέρουν πως στα τέλη λειτουργίας του η εταιρία απασχολούσε 80 μόνιμους εργάτες. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτοί που απασχολούνταν στον κυλινδρόμυλο, το μακαρονοποιείο και το παγοποιείο. Ήταν και τα σωματεία φορτοεκφορτωτών Πύργου και Κατακόλου.

Image

       Ο μύλος λειτούργησε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1950. Σύμφωνα με τις πηγές, η ΔΗΜΗΤΡΑ έπαψε να λειτουργεί αφού εκείνη την περίοδο δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να αγοράσει σιτάρι, μα δεν φαίνεται να είναι αυτή η μόνη αιτία! Οι πραγματικοί λόγοι είναι πολύ πιο περίπλοκοι, από αυτή την φαινομενικά λογική εξήγηση! Το 1964 η Ανώνυμος Εταιρία «ΔΗΜΗΤΡΑ – ΑΛΦΕΙΟΣ» παραχωρείται λόγω χρεών στην Ελληνική Τράπεζα Βιομηχανικής Ανάπτυξης. Την περίοδο 1973 – 74 η ΕΤΒΑ παραχωρεί την εταιρία στους αδελφούς Μπερτζελέτου για 6 εκατομμύρια δραχμές, κίνηση στην οποία ενδεχομένως να αναμειγνύεται το δικτατορικό καθεστώς!

      Το δε παγοποιείο λειτούργησε, παρήγε και πουλούσε πάγο έως και την περίοδο της Δικτατορίας. Για εκείνη την εποχή ωστόσο έχουμε και μια άλλη – ανεπιβεβαίωτη – πληροφορία, η οποία θέλει το Στυλιανό Παττακό της Χούντας να έχει ένα ποσοστό 25% επί των μετοχών τής εταιρείας.

     Μετά το κλείσιμο της εταιρείας, στα νεότερα χρόνια, τμήματα του εργοστασίου εκμεταλλεύτηκαν από ιδιώτες, οι οποίοι νοίκιαζαν τους χώρους για επαγγελματική χρήση. Στο τμήμα επί της Οδού Παπαφλέσσα φιλοξενήθηκε για πολλά χρόνια και η Πυροσβεστική Υπηρεσία Πύργου, πιο δίπλα λειτουργεί ξενοδοχείο και γύρω – γύρω άλλα καταστήματα. Εδώ λειτούργησε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και έως περίπου τους σεισμούς του 1993 και μπαρ, η ΑΡΕΝΑ.

Image

           Αρκετά μετά το κλείσιμο της ΔΗΜΗΤΡΑΣ, τμήμα του ισογείου επί της Οδού Εθνικής Αντιστάσεως, το πήρε η εταιρεία εμπορίας τροφίμων ΤΕΡΖΗΣ, η οποία άλλωστε μετά τη μεταπολίτευση είχε νοικιάσει το κατάστημα πίσω από την ΚΑΒΑ ΣΙΔΕΡΗΣ, στο σημείο που σήμερα λειτουργεί γνωστό κομμωτήριο. Σε εκείνη την περιοχή, η γνωστή εταιρεία τροφίμων και σήμερα σούπερ μάρκετ τής πόλης παρέμεινε λίγο πριν την αυγή του 21ού αιώνα. Το δε πολυώροφο κτίριο υπήρξε πρόταση στα τέλη του προηγούμενου αιώνα να μετατραπεί σε πολιτιστικό κέντρο, μια ιδέα ωστόσο που από ό,τι φαίνεται εγκαταλείφθηκε, για λόγους άγνωστους σε εμάς σήμερα.

           Image

        Σήμερα στο οικοδομικό τετράγωνο όπου άλλοτε κυριαρχούσε η ΔΗΜΗΤΡΑ υπάρχουν ακόμα τα ερείπιά της. Ένα μεγάλο τμήμα του ισογείου και από τις τέσσερις οδούς έχει αξιοποιηθεί από ιδιώτες με επιχειρήσεις παντός είδους. Ο πύργος όμως, το πολυώροφο οικοδόμημα, στη γωνία Εθνικής Αντιστάσεως και Γυμνασιάρχου Δούκα, παραμένει ανεκμετάλλευτο. Ίσως για να έχει η πόλη έναν πύργο, σύμβολο του ονόματός της..

 Image

ΠΗΓΕΣ

 

  • Γεωργόπουλος Γ., “Η Πορεία της Ηλειακής Οικονομίας στον 20ό αιώνα”, Ηλειακή Πρωτοχρονιά 7, Εκδόσεις Βιβλιοπανόραμα, Αμαλιάδα 2006, σελ. 301
  • Γιαννούλη Στ. – Ντουντούμη Κ., “Καπνοβιομηχανία Καραβασίλη και ΔΗΜΗΤΡΑ – ΑΛΦΕΙΟΣ, Δύο σημαντικές βιομηχανικές μονάδες για την ανάπτυξη τής πόλης του Πύργου στις αρχές του 20ού αι”, Ηλειακή Πρωτοχρονιά 11, Εκδόσεις Βιβλιοπανόραμα, Αμαλιάδα 2010, σσ 402 – 404
  • Λάμπρος Θ., Βιομηχανικά κτίρια «φαντάσματα», 4/2/2006, protinews.gr

Ευχαριστούμε θερμά την κ. Ρούλη Πάσχου, η οποία προθυμοποιήθηκε να μας δώσει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για μια ολοκληρωμένη έρευνα, καθώς και τη κ. Δήμητρα Σιδέρη, όπως και όλους όσους βοήθησαν στη συλλογή των πληροφοριών. 

Pyrgos Land: τα ονόματα δύο ανύπαρκτων δρόμων!!!!

       Σήμερα, επιλέξαμε να ασχοληθούμε με τα ονόματα δυο δρόμων που η δημοτική αρχή Πύργου “φρόντισε” να μην υπάρχουν. Ουδείς άρχων σε αυτή την πόλη δεν είχε κυριολεκτικά τη στοιχειώδη ιστορική ευαισθησία να δώσει σε δυο δρόμους, τα ονόματα δυο προσωπικοτήτων που στιγμάτισαν όχι μόνο την ιστορία του τόπου, αλλά και τη νεότερη ελληνική ιστορία.

      Για να είμαστε ξεκάθαροι, αναφερόμαστε σε δυο ονόματα που θεωρούμε απαραίτητο πως έπρεπε η πόλη να έχει δώσει σε δύο δρόμους, αλλά ποτέ δεν έδωσε! Ο ένας ήταν μητροπολίτης της περιοχής, φυλακίστηκε το 1821 και βασανίστηκε έως θανάτου. Ο άλλος είναι ο δημιουργός όλων των μεγάλων μνημείων της πόλης μας. Τον πρώτο τον τιμά η μητρόπολη με μία προτομή. Ο άλλος στην αφάνεια. Το έργο επαναλαμβάνεται… Η ιστορία της πόλης στην αφάνεια!

 

(Οδός) Εθνομάρτυρα Φιλαρέτου, Μητροπολίτη Ωλένης

 

       Τον Επίσκοπο Ωλένης Φιλάρετο το συναντούμε για πρώτη φορά σε εκδοθέν στις 4 Οκτωβρίου 1804 πατριαρχικό σιγγηλιώδη γράμμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Κυρίλλου, στο οποίο μάς μαρτυρείται και ολόκληρος ο τίτλος του επισκόπου “… Αρχιερέως ιερωτάτου Μητροπολίτου Ωλένης  Υπερτίμου και εξάρχου πάσης Ήλιδος…”.

    Ο Ωλένης Φιλάρετος – κατά κόσμον Αναγνώστης Αρβανίτης – καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη[1] και παρέμεινε στον επισκοπικό θρόνο της Ωλένης για περίπου 20 χρόνια. Πριν αναλάβει την Επισκοπή Ωλένης, ο Φιλάρετος υπηρέτησε την Εκκλησία από τη θέση του Πατριαρχικού Αρχιμανδρίτη στο Φανάρι, εξαιτίας μάλιστα της ανώτερης μόρφωσής του, σύμφωνα με τον ιστορικό πρωτοσύγκελλο Αμβρόσιο Φραντζή. Το 1802 ο Φιλάρετος διαδέχεται τον Χριστόφορο στην Επισκοπή Ωλένης και ξεκινά η σημαντική του δράση στην Ηλεία σε μια μάλιστα τόσο κρίσιμη χρονικά στιγμή. Ο Φιλάρετος φρόντισε να αποκτήσει εξ αρχής πολύ καλές σχέσεις με το ποιμνίο του, με τους Έλληνες αλλά και με τους Τούρκους τής περιοχής του. Ο Βύρων Δάββος αναφέρει πως κάθε φορά που ο χριστιανικός πληθυσμός της Ηλείας επαναστατούσε (πριν το 1821), οι αγάδες της περιοχής ζητούσαν εξηγήσεις τόσο από τους Αυγερινούς όσο και από το Φιλάρετο επειδή τον θεωρούσαν έμπιστό τους, αλλά και έμπιστο των χριστιανών. Και οι εκπρόσωποι των Ελλήνων φρόντιζαν να καθησυχάσουν τις τουρκαλβανικές αρχές ώστε να μην υπάρχει αιματοκύλισμα.

         Στα 1815-1816 περνά από την περιοχή μας ο Γάλλος περιηγητής Πουκεβίλ, ο οποίος μεταξύ άλλων αναφέρει στα γραπτά του ότι στον Πύργο συνάντησε την οικία του επισκόπου Ωλένης, μια πληροφορία η οποία μας είναι χρήσιμη ώστε να τεκμηριώσουμε πως η έδρα του επισκόπου Ωλένης ήταν εκείνη την περίοδο στον Πύργο. Ο Φιλάρετος ήταν εκείνος που επέβλεπε την διδασκαλία των μαθητών της περιοχής[2], στους οποίους παρεχόταν παράλληλα και κατήχηση, ενώ επίσης ο επίσκοπος συνεδρίαζε με τους χριστιανούς προύχοντες για την απονομή της δικαιοσύνης και τη συλλογή των φόρων.

       Βέβαια, ένα από τα σημαντικότερα πράγματα για το οποίο έχει μείνει στην Ιστορία χαραγμένο το όνομα τού Φιλάρετου είναι η ιδρυτική συμμετοχή του στην Ιερά – αργότερα, Μεγάλη – Αδελφότητα[3]. Πρόκειται για μια μυστική “εταιρεία” αποτελούμενη από επτά επισκόπους του ελλαδικού χώρου, που στόχο είχε τη μετά τη μύηση στη Φιλική Εταιρία καλύτερη οργάνωση κυρίως της τοπικής κοινωνίας για την επιτυχία του Αγώνα της ανεξαρτησίας.

      Το τέλος όμως του Επισκόπου Ωλένης Φιλαρέτου συμπίπτει με την έναρξη της Επανάστασης το 1821. Λίγο μετά τη συνέλευση της Βοστίτσας, οι τούρκικες αρχές της Πελοποννήσου προσκαλούν στην έδρα του Μοριά, στην Τριπολιτσά άπαντες τους χριστιανούς άρχοντες και ιεράρχες της Πελοποννήσου ώστε να τους βεβαιώσουν οι τελευταίοι πως δεν επρόκειτο να ξεσπάσει κάποιο κίνημα κατά της οθωμανικής κυριαρχίας. Στην ουσία όμως οι Τούρκοι ήθελαν να κρατήσουν στην έδρα τους, η οποία φυλασσόταν καλά, όσους είχαν μεγάλη επιρροή στο χριστιανικό πληθυσμό, ώστε ο τελευταίος να μείνει ακέφαλος σε περίπτωση επανάστασης. Στην πρόσκληση αυτή, το Φεβρουάριο του 1821, παρά τις έντονες διαφωνίες μεταξύ τους – ανταποκρίθηκαν πολύ λίγοι. Μεταξύ όσων έφτασαν στην Τριπολιτσά ήταν και ο Επίσκοπος Ωλένης Φιλάρετος, ο οποίος συνοδευόταν από το διάκονό του, Ιωαννίκιο.

     Στις 25 Μαρτίου του 1821 ξεκινά ο μεγάλος Αγώνας των Ελλήνων. Παράλληλα ξεκινά και το μαρτύριο των φυλακισμένων στην Τριπολιτσά. Υπό άθλιες συνθήκες κράτησης και έπειτα από πολλά βασανιστήρια μέσα στα κελιά του σαραγιού[4], οι περισσότεροι από τους κρατούμενους – μεταξύ αυτών και ο Φιλάρετος – αφήνουν την τελευταία τους πνοή και δεν προλαβαίνουν να δουν την πατρίδα ελεύθερη. Κάποιοι είχαν προηγουμένως αλλαξοπιστήσει και κάποιοι άλλοι είχαν δολοφονηθεί. Η Ηλεία έχασε τον επίσκοπό της τότε με αυτό τον μαρτυρικό τρόπο…

(Οδός) Ερνέστου Τσίλλερ

 Image

     Ο Ερνέστος Τσίλλερ[5] είναι αναμφισβήτητα ο αρχιτέκτονας που επηρέασε αποφασιστικά την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα τον ύστερο 19ο αιώνα. Έχοντας εγκατασταθεί στην Αθήνα και έχοντας λάβει μάλιστα και την ελληνική υπηκοότητα, έφτασε στο απόγειο της καριέρας του με τον αριθμό των κτιρίων που σχεδίασε να αγγίζουν πιθανόν ακόμα και τα 600!!!

    Γεννήθηκε λίγο έξω από τη Δρέσδη της Σαξονίας, μέλος μιας οικογένειας που λειτουργούσε κατασκευαστική εταιρεία. Σπούδασε αρχιτεκτονική στη Βασιλική Σχολή στην πόλη της Δρέσδης το διάστημα 1855 – 1858. Εκείνην περίοδο απέκτησε καλές σχέσεις με τον αρχιτέκτονα Θεόφιλο Χάνσεν και μετά το πέρας των σπουδών εργάστηκε στο γραφείο του τελευταίου στη Βιέννη, ενώ το 1861 έγινε ο αντιπρόσωπος του Χάνσεν για τα έργα του στην Αθήνα, και κυρίως για την Ακαδημία Αθηνών[6], σε ηλικία 24 ετών! Εξαιτίας προβλημάτων που αντιμετώπισε στην ελληνική πρωτεύουσα, ο Τσίλλερ έφυγε προσωρινά για την Ιταλία και έπειτα μετέβη στη Βιέννη, ωστόσο το 1868 επέστρεψε στην Αθήνα, συνοδευόμενος μάλιστα με την Ελληνίδα πιανίστρια Σοφία Ντόντου, την οποία είχε γνωρίσει στη Βιέννη και με την οποία αργότερα δημιούργησε οικογένεια.

         Εν τέλει, ο Ερνέστος Τσίλλερ εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα και ξεκίνησε να εργάζεται ανεξάρτητα πλέον από τον Χάνσεν, ενώ τη δεκαετία του 1870 έγινε και καθηγητής στο Πολυτεχνείο της Αθήνας (τότε Σχολή Τεχνών). Ασχολήθηκε εντατικά με την αρχαιολογία και ανακάλυψε πρώτος τη μη γεωμετρική κατασκευή του Παρθενώνα!! Επιπλέον, ανακάλυψε το Παναθηναϊκό Στάδιο (Καλλιμάρμαρο) και παρακάλεσε το Βασιλιά Γεώργιο Ά[7] για τη χρηματοδότηση τον ανασκαφών, ενώ αργότερα ανέλαβε και την ανακατασκευή του. Στον δε Πειραιά κατασκεύασε τη συνοικία, η οποία μάλιστα πήρε το όνομά του, με σκοπό την πώληση των ακινήτων, ενώ εν συνεχεία ίδρυσε και μια εταιρεία κατασκευής οικοδομικών υλικών.

Image

     Το αρχιτεκτονικό του έργο χαρακτηρίζεται από δημιουργική πνοή και από αίσθηση καλλιτεχνικής ελευθερίας. Η κλασικιστική αίσθηση των έργων του θα σφραγίσει τη φάση του ώριμου αθηναϊκού νεοκλασικισμού για να προχωρήσει προς τον εκλεκτισμό και το ρομαντισμό κυρίως στις ιδιωτικές κατοικίες. Στην αρχιτεκτονική όμως των δημόσιων κτιρίων θα διατηρήσει το ελληνικό πνεύμα του κλασικισμού, ενώ αντίστοιχα στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική θα προσπαθήσει να διαφυλάξει τη βυζαντινή παράδοση. Ο Τσίλλερ επισημοποίησε την σύνδεση της Αναγέννησης με την αρχαιότητα, με διακριτές εκλεκτικιστικές τάσεις. Ουσιαστικά, η προσωπική συμβολή τού Ερνέστου Τσίλλερ συνίσταται στον συνδυασμό ελληνικών δομικών και διακοσμητικών στοιχείων με την αναγεννησιακή αρχιτεκτονική ώστε να εξυπηρετηθούν οι ιδεολογικές ανάγκες της τότε ελληνικής κοινωνίας. Ο εν λόγω δημιουργός κατόρθωσε να δημιουργήσει έργα ανάλογης ποιότητας με εκείνα που χτίζονταν την ίδια περίοδο στην Βιέννη και στην υπόλοιπη Ευρώπη, πολλά εκ των οποίων σε νεοκλασικό και εκλεκτικιστικό ρυθμό.

      Ανάμεσα στα σπουδαιότερα έργα του τόσο στην Αθήνα όσο και στην ελληνική περιφέρεια, μπορούμε να αναφέρουμε πιθανόν τα σπουδαιότερα:

Image

Αθήνα: Ανάκτορο του Διαδόχου (1891-1897, νυν Προεδρικό Μέγαρο[8]), Μέγαρο Ερρίκου Σλήμαν (νυν Εθνικό Νομισματικό Μουσείο), Βασιλικό (σήμερα Εθνικό) Θέατρο, Μέγαρο Ανδρέα Συγγρού (νυν Υπουργείο Εξωτερικών στη συμβολή των Οδών Βασ. Σοφίας και Ζαλοκώστα), Διοικητήριο της Σχολής Ευελπίδων (νυν Σχολή Εθνικής Άμυνας), την πρώτη βασιλική έπαυλη στο Τατόι η οποία κάηκε το 1916 κλπ

Πειραιάς: Συνοικία Τσίλλερ ή Συνοικισμός Επαύλεων στην Καστέλλα, Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, Θέατρο Τσόχα κλπ.

Αχαΐα: Δημοτικό Θέατρο Απόλλων Πατρών, Κτήριο Εμπορικού Συλλόγου Πατρών, Μητροπολιτικός Ναός Ευαγγελιστρίας Πατρών, Δημοτική Αγορά Αιγίου, Μητροπολιτικός Ναός Παναγίας Φανερωμένης Αιγίου, Ναός Αγίου Ανδρέου Αιγίου κλπ.

Ηλεία: Παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας[9], Παλαιά Δημοτική Αγορά Πύργου, Σιδηροδρομικός Σταθμός γραμμής Πύργου – Κατακόλου, Σιδηροδρομικός Σταθμός Ολυμπίας, Ιερός Ναός Αγίου Αθανασίου Πύργου, Μανωλοπούλειο Νοσοκομείο Πύργου, Θέατρο Απόλλων Πύργου[10].

Image

     Επίσης, έργα του Τσίλλερ συναντούμε στην Τρίπολη (Παναρκαδικό Νοσοκομείο “Ευαγγελιστρία”, νυν Αρχαιολογικό Μουσείο), στην Ερμούπολη τής Σύρου (Δημαρχείο), στη Μήλο (Αρχαιολογικό Μουσείο), στη Θεσσαλονίκη το Γενικό Προξενείο της Ελλάδος (σήμερα Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα) και το Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, στο Γύθειο, στην Κορινθία, στα Βίλια Αττικής, στο Άργος και αλλού.

Image


[1]     Για την καταγωγή του μάς ενημερώνει ο ιστορικός Αμβρόσιος Φραντζής.

[2]     Μια πληροφορία η οποία πιθανόν ελαχιστοποιεί τις πιθανότητες λειτουργίας στην περιοχή μας Κρυφού Σχολειού,  ένα από τα μεγαλύτερα και πλέον αμφιλεγόμενα ζητήματα της Ελληνικής Ιστορίας.

[3]     Εκτός από τον Φιλάρετο, στην Ιερά Αδελφότητα, συμμετείχαν οι μητροπολίτες Μονεμβασιάς, Ανδρούσσης, Δημητσάνας, Κορίνθου, Ναυπλίου και Άργους, Χριστιανουπόλεως.

[4]     Του παλατιού δηλαδή του Μόρα Βαλεσή, του παλατιού του πασά του Μοριά, Χουρσίτ, ο οποίος μάλιστα απουσίαζε εκείνη την περίοδο επειδή είχε σταλεί από το σουλτάνο στα Ιωάννινα για την αναχαίτιση του Αλή πασά!

[5]                  Ernst Moritz Theodor Ziller, Oberlössnitz, 22/0/1837 – Αθήνα 12/11/1923 (φώτο)

[6]     Η ανέγερση τής Ακαδημίας χρηματοδοτήθηκε από τον Σίμωνα Σινά, του οποίου το όνομα φέρει η οδός δεξιά της Ακαδημίας στο κέντρο της Αθήνας.

[7]     Λέγεται πως ο Τσίλλερ σύναψε πολύ καλές σχέσεις με τον βασιλιά Γεώργιο, κάτι που αν ισχύει τότε προφανώς και τον βοήθησε στην ανάληψη πολλών δημόσιων έργων σε όλη την επικράτεια.

[8]     Φώτο

[9]     Το Σύγγρειον Παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ολυμπίας (σήμερα, Μουσείο της Ιστορίας των Αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων) ήταν το πρώτο που κτίστηκε κοντά σε αρχαιολογική ανασκαφή για να στεγάσει τα πολύτιμα ευρήματά της. Εγκαινιάστηκε το 1887 και στοίχισε 220.000 δραχμές. βλ. φώτο

[10]    Φώτο

Διονύσης Λιανός